Lịch sử giải AFA Liga Profesional de Futbol là đỉnh cao của hệ thống bóng đá xứ sở Tango, nơi kết tinh giữa lịch sử, bản sắc địa phương và tính cạnh tranh khốc liệt. Được khai sinh từ năm 1891, đây là giải vô địch quốc gia lâu đời nhất thế giới bên ngoài Vương quốc Anh và có ảnh hưởng sâu rộng tới sự phát triển của bóng đá toàn cầu.
Trải qua hơn 135 năm tồn tại, giải đấu liên tục thay đổi thể thức, tên gọi và cơ cấu tổ chức để thích nghi với hoàn cảnh xã hội, kinh tế và thể thao. Mỗi giai đoạn phát triển đều phản ánh rõ nét tinh thần Argentina: đam mê, kịch tính và không bao giờ bằng phẳng.
Tổng quan giải Liga Profesional de Fútbol
Theo SC 88, Liga Profesional de Fútbol (LPF) hiện do Hiệp hội bóng đá Argentina (AFA) quản lý trực tiếp. Tính đến mùa giải 2026, giải đấu có 30 câu lạc bộ tham dự, hoạt động theo hệ thống thăng – xuống hạng với Primera Nacional.
Điểm đặc trưng lớn nhất của giải VĐQG Argentina là sự kết hợp giữa thể thức thi đấu phức tạp, mật độ trận dày và hệ thống xuống hạng Promedio – yếu tố khiến mọi đội bóng, kể cả các “ông lớn”, luôn phải dè chừng.
Thể thức thi đấu hiện hành
Từ năm 2025, giải đấu quay trở lại mô hình Apertura và Clausura nhưng được điều chỉnh cho phù hợp với quy mô 30 đội:
- 30 đội được chia thành 2 bảng, mỗi bảng 15 đội.
- Thi đấu vòng tròn một lượt trong bảng.
- Mỗi đội đá thêm các trận liên bảng, chủ yếu là derby truyền thống.
- 8 đội đứng đầu mỗi bảng vào vòng play-off loại trực tiếp để xác định nhà vô địch.
Xuống hạng và suất dự cúp châu lục
Hệ thống Promedio xét điểm trung bình trong 3 mùa giải gần nhất tiếp tục được duy trì. Hai đội có chỉ số thấp nhất sẽ xuống hạng, bất kể thành tích mùa hiện tại.
Theo tham khảo từ những người tham gia thể thao SC88, Argentina có 6 suất dự Copa Libertadores và nhiều suất Copa Sudamericana, được phân bổ dựa trên thành tích ở Apertura, Clausura và bảng xếp hạng tổng trong năm.
Lịch sử giải AFA Liga Profesional de Futbol
Giai đoạn khai sinh và thời kỳ nghiệp dư (1891–1931)
Ngày 12/4/1891, giải đấu bóng đá chính thức đầu tiên tại Argentina được tổ chức bởi Association Argentine Football League. Sự kiện này đánh dấu cột mốc lịch sử, đưa Argentina trở thành quốc gia tiên phong của bóng đá ngoài Vương quốc Anh.
Thời kỳ đầu, các đội bóng chủ yếu đến từ Buenos Aires và các khu vực lân cận, phần lớn do cộng đồng người Anh thành lập. Những cái tên như Alumni, Lomas Athletic hay Belgrano Athletic thống trị giai đoạn sơ khai.
Bóng đá thời kỳ này mang tính phong trào, nghiệp dư và gắn liền với các trường học, câu lạc bộ thể thao hơn là mô hình chuyên nghiệp.
Kỷ nguyên chuyên nghiệp và sự thống trị của Big Five (1931–1966)
Năm 1931, 18 câu lạc bộ hàng đầu quyết định tách khỏi hệ thống nghiệp dư để thành lập giải đấu chuyên nghiệp. Đây là bước ngoặt lớn, đặt nền móng cho bóng đá Argentina hiện đại.
Giai đoạn này chứng kiến sự thống trị tuyệt đối của nhóm “Big Five”: River Plate, Boca Juniors, Independiente, Racing Club và San Lorenzo. Trong suốt 36 năm, không một đội bóng nào ngoài nhóm này có thể lên ngôi vô địch.
Đây cũng là thời kỳ ra đời hệ thống Promedio vào năm 1957 – giải pháp được AFA đưa ra nhằm tránh việc các đội lớn xuống hạng vì một mùa giải sa sút.
Metropolitano và Nacional: Mở rộng lãnh thổ bóng đá (1967–1985)
Năm 1967, AFA cải tổ giải đấu bằng cách chia thành hai hệ thống song song: Metropolitano và Nacional. Sự thay đổi này tạo điều kiện cho các câu lạc bộ ngoài Buenos Aires tham gia tranh tài ở cấp độ cao nhất.
Nhờ đó, những đội bóng như Estudiantes de La Plata, Vélez Sarsfield hay Chacarita Juniors lần đầu tiên giành chức vô địch quốc gia, phá vỡ thế độc quyền kéo dài hàng thập kỷ.
Chuyển sang mô hình châu Âu và thử nghiệm thể thức (1985–1991)
Từ năm 1985, Argentina thử nghiệm tổ chức một mùa giải kéo dài trọn năm theo lịch châu Âu. Một số cải tiến mang tính thử nghiệm, bao gồm cả việc phân định thắng thua bằng loạt luân lưu ở các trận hòa.
Dù không kéo dài, giai đoạn này giúp giải đấu làm quen với tư duy tổ chức hiện đại hơn.
Thời kỳ Apertura – Clausura truyền thống (1991–2012)
Từ năm 1991, giải đấu chính thức chia thành hai mùa độc lập mỗi năm: Apertura và Clausura. Mỗi giai đoạn đều có nhà vô địch riêng, giúp tăng tính cạnh tranh và cơ hội cho các đội bóng.
Đây là giai đoạn thành công rực rỡ của Boca Juniors và River Plate, đồng thời chứng kiến sự trỗi dậy của nhiều ngôi sao Nam Mỹ.
Superliga, Liga Profesional và những biến động hiện đại
Sau năm 2012, giải đấu liên tục thay đổi tên gọi và cấu trúc. Đáng chú ý nhất là việc mở rộng lên 30 đội vào năm 2015, gây nhiều tranh cãi nhưng phản ánh tính đặc thù của bóng đá Argentina.
Giai đoạn 2017–2020 chứng kiến nỗ lực thành lập Superliga hoạt động độc lập, song mô hình này nhanh chóng bị giải thể. Từ năm 2020, Liga Profesional de Fútbol ra đời, đưa giải đấu trở lại dưới quyền kiểm soát của AFA.
Thành tích và các kỷ lục nổi bật
Tính đến mùa giải 2026, River Plate là câu lạc bộ giàu thành tích nhất với 38 chức vô địch, theo sát là Boca Juniors với 35 danh hiệu.
- River Plate: 38 lần vô địch
- Boca Juniors: 35 lần
- Racing Club: 18 lần
- Independiente: 16 lần
- San Lorenzo: 15 lần
Những nhà vô địch gần nhất cho thấy tính cạnh tranh ngày càng cao, khi nhiều đội lần đầu bước lên đỉnh hoặc trở lại sau thời gian dài chờ đợi.
Tầm ảnh hưởng toàn cầu của bóng đá Argentina
Giải VĐQG Argentina là cái nôi sản sinh vô số danh thủ cho bóng đá thế giới. Phong cách thi đấu giàu cảm xúc, kỹ thuật cao và không khoan nhượng đã trở thành bản sắc.
Superclásico giữa Boca Juniors và River Plate không chỉ là trận đấu bóng đá, mà còn là sự kiện văn hóa, thu hút hàng trăm triệu người theo dõi trên toàn cầu.
Với hơn một thế kỷ tồn tại, lịch sử giải AFA Liga Profesional de Futbol không đơn thuần là một giải đấu, mà là di sản sống của bóng đá thế giới. Những thay đổi liên tục, đôi khi gây tranh cãi, chính là yếu tố giúp giải VĐQG Argentina duy trì sức sống mạnh mẽ và bản sắc độc nhất vô nhị.
